GündemYaşam

9 Aralık Dünya Yolsuzlukla Mücadele Günü

9 Aralık Dünya Yolsuzlukla Mücadele Günü. Yolsuzlukla Mücadele Gününün amacı nedir? Yolsuzlukta Türkiye'nin ve diğer ülkelerin durumu?

9 Aralık Dünya Yolsuzlukla Mücadele Günü. Yolsuzlukla Mücadele Gününün amacı nedir, ne zaman ortaya çıktı? Yolsuzluk yaşamı nasıl etkiler? Yolsuzlukta Türkiye’nin ve diğer ülkelerin durumu? Yolsuzlukta hangi ülke 1 numara? Uluslararası Yolsuzlukla Mücadele Günü 2020 teması nedir?

Bundan 17 yıl önce, 31 Ekim 2003 tarihinde Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi kabul edildi. BM tanımına göre yolsuzluk suçtur, ahlaksızdır ve halkın güvenine ihanettir. Şuan dünyada gündemimizde olan COVID-19 pandemisiyle yaşadığı gibi, yolsuzluk da bu ve benzer kriz zamanlarında daha da zarar vermektedir.

Virüs ve salgınla mücadelede, zayıf gözetim ve yetersiz yönetim, şeffaflıktan uzak bir yaklaşım, yolsuzluk için yeni fırsatlar yaratıyor ve fonları en çok ihtiyaç duyulan zamanda insanlardan uzaklaştırıyor.

Dünya Yolsuzlukla Mücadele Günü

World anti-corruption day

Birleşmiş Milletler tarafından her yıl 9 Aralık tarihi, “Uluslararası Yolsuzlukla Mücadele Günü” olarak belirlendi ve kutlanmaya başlandı. 31 Ekim 2003 tarihinde Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi kabul edildi. Sözleşme kapsamında 9 Aralık tarihinin Uluslararası Yolsuzlukla Mücadele Günü olması benimsendi. BM sözleşmesi Türkiye’de de 2006 yılında resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdi.

BM sözleşmesi Türkiye’de 24.05.2006 tarihli resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdi. Türkiye ayrıca Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Karşı Ceza Hukuku Sözleşmesi, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi gibi uluslararası sözleşmelere de taraf oldu.

Birleşmiş Milletlere Kalkınma Fonu’nun tahminlerine göre her yıl küresel çapta yaklaşık 1 trilyon dolar, rüşvet olarak veriliyor ve tahmini 2,6 trilyon dolarlık yolsuzluk yapılıyor. Bu rakamlar, dünyanın 80 milyar dolarlık toplam küresel gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYİH) yüzde 5’inde daha fazlasına tekabül ediyor.

Bu günün amacı, yolsuzluğun olumsuz etkileri ve yolsuzluğun önlenmesi ve mücadele edilmesi gerektiği konusunda farkındalık oluşturmaktır.

“Yolsuzluğa karşı tavır almadığınızda onu zımnen destekliyorsunuz.” – Kamal Haasan

“Dürüstlük, şeffaflık ve yolsuzlukla mücadele kültürün bir parçası olmalıdır. Temel değerler olarak öğretilmeleri gerekiyor.” – Angel Gurría, OECD Genel Sekreteri

“Yolsuzluk bir kanserdir, bir vatandaşın demokrasiye olan inancını yok eden, yenilik ve yaratıcılık içgüdüsünü azaltan bir kanserdir.” – Joe Biden

Yolsuzluk ne demek?

Usulsüzlük veya yolsuzluk, ticari açıdan etkinliği hukuken tam anlamıyla kontrol edilemeyen, daha çok kamu kuruluşlarında, özellikle yerel yönetimlerde oluştuğu iddia edilen, mevzuatın esnetilip görmezden gelinmesi veya ihlallere göz yumulması halleri olarak tanımlanıyor.

Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün (Transparency International) tanımına göre ise ”kamu gücünün, özel çıkar sağlamak amacıyla kötüye kullanılmasına“ yolsuzluk deniyor. Yolsuzluğu, emanet edilen gücün özel kazanç için kötüye kullanılması olarak tanımlıyor.

Ayrıca yolsuzluk, yetkili makamla görevlendirilmiş bir kişi veya kuruluş tarafından yasadışı çıkar elde etmek veya kendi özel menfaati için yetkiyi kötüye kullanmak amacıyla yapılan bir sahtekarlık veya cezai suç türüdür.

Türk Ceza Kanunu’nda suç olarak düzenlenen rüşvet, görevi kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma, yasadışı yoldan elde edilen kazancın (kara para) aklanması, dolandırıcılık, sahtecilik, zimmet, irtikâp gibi suçlar bu çerçevede ele alınıyor.

Yolsuzluğun Temel Ögeleri

2020’de yolsuzluk hala büyük bir küresel sorundur. Yolsuzluk güveni aşındırır, demokrasiyi zayıflatır, ekonomik gelişmeyi engeller ve eşitsizliği, yoksulluğu, sosyal bölünmeyi ve çevresel krizi daha da kötüleştirir.

Yolsuzluğu açığa çıkarmak ve yolsuzluğu hesaba katmak, ancak yolsuzluğun nasıl işlediğini ve onu mümkün kılan sistemler anlaşıldığında gerçekleşebilir.

  • Hizmet karşılığında para veya iyilik talep eden veya alan kamu görevlileri,
  • Kamu parasını kötüye kullanan veya sponsorlarına, arkadaşlarına ve ailelerine kamu işleri veya sözleşmeler sağlayan politikacılar,
  • Kazançlı anlaşmalar elde etmek için yetkililere rüşvet veren şirketler

Yolsuzluk hepimizi etkiler ve her yerde olabilir: iş dünyasında, hükümette, mahkemelerde, medyada ve sivil toplumda ve ayrıca sağlık ve eğitimden altyapı ve spora kadar tüm sektörlerde.

Şeffaflığı Benimsemek

Yolsuzlukla Mücadele Etmek İçin Şeffaflığı Benimsemeliyiz

Şeffaflık tamamen kim, neden, ne, nasıl ve ne kadar sorularının cevaplarını bilmekle ilgilidir. Resmi ve gayri resmi kurallara, planlara, süreçlere ve eylemlere ışık tutmak anlamına gelir.

Şeffaflık, halkın kamu yararı için tüm gücü elinde bulundurmasına yardımcı olur. Bilgiyi aramak ve almak, yolsuzluğa karşı bir koruma görevi görebilecek ve karar vericilere ve kamu kurumlarına olan güveni artırabilecek bir insan hakkıdır. Bununla birlikte, şeffaflık sadece bilgiyi erişilebilir kılmak değil, aynı zamanda vatandaşlar tarafından kolayca erişilebilmesini, anlaşılabilmesini ve kullanılabilmesini sağlamakla da olur.

Ancak şeffaflık, yolsuzluğu önlemenin yalnızca ilk adımıdır.

“İnsanların ilgisizliği, yolsuzluğun artması için en iyi üreme alanıdır. Ancak birlikte çalışarak yolsuzluğa ve yolsuzluğa karşı cezasızlığa son vermeyi umabiliriz.” – Delia Ferreira Rubio (Transparency International)

Yolsuzluk, Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine bir engel olduğu gibi ekonomik büyümeyi de engeller ve yoksulluğu artırır. Bu nedenle sağlık, eğitim, su ve sanitasyon gibi hayati hizmetlere eşit erişimden halkı mahrum bırakır, adaleti engeller, toplumu istikrarsızlaştırır ve hukukun üstünlüğünü tehlikeye atar.

Yolsuzluk ve istismarlar sadece sert tedbirlerle önlenemez. Sosyal huzursuzluğun asıl sebebi yolsuzluklardır. Yolsuzluk sadece düşük gelirli devletler için sorun değil, zengin ve gelişmekte olan ülkelerde de olumsuz etkileri görülmektedir. Dolayısıyla yolsuzluk söz konusu olduğunda sürdürülebilir kalkınma yoktur.

Birleşmiş Milletler öncülüğünde, yolsuzluk ile mücadele kapsamında, adalet için gençlik sloganıyla değişime destek veriliyor. Yolsuzluğun olmadığı bir dünya için mücadele etmek üzere gençleri güçlendirmenin ve harekete geçirmenin önemi anlatılıyor.

Türkiye’nin sıralaması nedir?

2019 Yolsuzluk Algılama Endeksi (Transparency International) raporunda, şaşırtıcı sayıda ülkenin yolsuzlukla mücadelede çok az ilerleme gösterdiğini veya hiç iyileşmediğini ortaya koydu. Bu yılki Yolsuzluk Algılama Endeksi (CPI), büyük paraların seçim kampanyalarına serbestçe aktarıldığını ve hükümetlerin yalnızca varlıklı veya iyi bağlantılara sahip bireylerin sesini dinlediği ülkelerde yolsuzluğun daha yaygın olduğunu gösteriyor.

Türkiye, 2019 yılı Yolsuzluk Algı Endeksi’nde geçen seneye göre sıralaması gerileyerek, (CPI) 180 ülke arasında 39 puanla 91’inci sırada yer aldı. Türkiye, sıralamada bir yıl içinde 13 basamak geriye düştü. Bu yıl Türkiye Yolsuzluk Algı Endeksi’nde 39 puan aldı ve 2012’den bu yana 10 puanlık önemli bir düşüş yaşadı.

2013 – 2019 arasında en çok puan kaybeden ülkeler Macaristan (-10), Türkiye (-11) ve Saint Lucia (-16) oldu. Türkiye, AB üyesi 28 ülke ile karşılaştırıldığında en son sırada yer almakta ve üye ülkelerle puan farkı açılmaktadır. Türkiye, G20 ülkeleri arasında ise sondan dördüncü sırada yer aldı.

Yolsuzluk algısının en az hissedildiği ilk üç ülke ise, sırasıyla Danimarka, Yeni Zelanda ve Finlandiya olarak kayıtlara geçti.

İlk sıradaki ülkeler 87 puanla Yeni Zelanda ve Danimarka’dır ve onu Finlandiya (86), Singapur (85), İsveç (85) ve İsviçre (85) izlemektedir.

Yolsuzluk Algılama Endeksi (CPI) verilerine göre son sıralardaki ülkeler 9 puanla Somali, 12 puanla Güney Sudan ve 13 puanla Suriye.

2019 yılı Yolsuzluk Algılama Endeksi (CPI), ülkelerin çoğunun yolsuzlukla mücadelede çok az iyileşme gösterdiğini veya hiç iyileşme göstermediğini ortaya koyuyor. Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün her yıl ülkelerdeki yolsuzluğu derecelendiren bir Yolsuzluk Algı Endeksi yayınlıyor. 100 puan en düşük yolsuzluk algısına 0 ise en yüksek yolsuzluk algısına denk geliyor.

2020 Şeffaflık Ödülleri

Uluslararası Şeffaflık Derneği tarafından her yıl düzenlenen Şeffaflık Ödülleri sahipleri 9 Aralık 2020 tarihinde açıklandı.  Şeffaflığın sağladığı sosyal hesap verebilirlik ve erişilebilir karar alma anlayışı ile örnek bir yönetim sergileyen Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’a 2020 Şeffaflık Özel Ödülü verildi.

Kurumsal kategoride 2020 Şeffaflık Ödülü, Küresel salgın, şeffaflığın yaşamsal önemini çarpıcı bir biçimde ortaya koyan Türk Tabipleri Birliği’ne verildi. Medya kategorisinde ise araştırmacı gazeteci Bahadır Özgür ödüle layık görüldü.

2020 yılında 6.’sı düzenlenecek Şeffaflık Ödül Töreni’nin salgın nedeniyle online düzenleneceği bilgisi verildi. Prof. Dr. Daron Acemoğlu’nun da konuşmacı olarak katılacağı VI. Şeffaflık Ödül Töreni 15 Aralık’ta gerçekleşecek.

2020 Yolsuzlukla Mücadele Günü Ne Zaman, Hangi Gün?

Yolsuzlukla Mücadele Günü her yıl 9 Aralık’ta kutlanıyor. Bu yıl kutlanacak Uluslararası Yolsuzlukla Mücadele Günü 9 Aralık 2020 Çarşamba gününe denk geliyor.

Birleşmiş Milletler, eğitim, sağlık, adalet, demokrasi, refah ve kalkınmaya verdiği zararları göz önünde bulundurarak yolsuzluğa karşı küresel bir mücadele başlatmak amacıyla bu günü destekliyor.

 Kaynaklar:

  • www.seffaflik.org
  • euronews.com
  • www.transparency.org

İlgili Diğer Konular

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu