Yemen Kurtuluş Günü 14 Ekim 2026 Çarşamba günü anılıyor. Yemen Kurtuluş Günü ne zaman? 14 Ekim Yemen için neden önemli? Yemen Kurtuluş Günü nasıl kutlanır? 14 Ekim Devrimi neydi? 14 Ekim 1963’te başlayan devrimin tarihini ve Güney Yemen’in bağımsızlık sürecini öğrenin.
Her yıl 14 Ekim’de Yemen, sadece bir takvim yaprağını değil, bir direnişin ilk kıvılcımını anımsar. 1963’te Radfan Dağları’nda ateşlenen o ilk kurşun, 128 yıllık İngiliz sömürge varlığına karşı verilen dört yıllık bağımsızlık mücadelesinin başlangıcıydı. Bugün, 14 Ekim 2026’da Yemen, bu mücadelenin 63. yıl dönümünü kutluyor.
Ancak bu yılki anma, geçmiştekilerden farklı: ülkenin içinde bulunduğu güvenlik koşulları, kitlesel kutlamaların yerini sembolik vatanseverlik gösterilerine bırakmasına neden oluyor. Yine de bayraklar asılıyor, araçlar süsleniyor ve o ilk kurşunun hatırası, nesilden nesile aktarılmaya devam ediyor.
Yemen’in yakın tarihinde özgürlük ve bağımsızlık arayışının önemli simgelerinden biri olan 14 Ekim, ülkenin sömürge geçmişini ve bağımsızlığa uzanan zorlu yolunu hatırlatıyor.
Yemen Kurtuluş Günü
Yemen Kurtuluş Günü, her yıl 14 Ekim’de anılır. Bu tarih, 14 Ekim 1963’te Güney Yemen’de İngiliz yönetimine karşı başlatılan silahlı bağımsızlık mücadelesinin başlangıcını simgeler. Radfan bölgesinde başlayan ayaklanma, İngiliz egemenliğine karşı yürütülen mücadelenin önemli dönüm noktalarından biri oldu.
İngiltere, 1967 yılında Güney Yemen’den çekildi ve bölge 30 Kasım 1967’de bağımsızlığını kazandı. Bu nedenle 14 Ekim, kurtuluş mücadelesinin başlangıcını; 30 Kasım ise bağımsızlığın kazanılmasını temsil eder.
Her yıl 14 Ekim tarihinde kutlanan Yemen Kurtuluş Günü (veya resmi adıyla 14 Ekim Devrimi), Güney Yemen’deki İngiliz sömürge yönetimine karşı 1963 yılında başlatılan silahlı direnişi simgeleyen en önemli ulusal resmi tatillerden biridir.
Yemen’in Üç Temel Milli Bayramı
Yemen’in yakın tarihi, monarşiye karşı cumhuriyet mücadelesi, İngiliz sömürge yönetimine karşı bağımsızlık hareketi ve Kuzey ile Güney Yemen’in birleşmesiyle şekillendi. Ülke, bu tarihî dönüm noktalarını her yıl farklı millî günlerle anıyor.
1. 26 Eylül — Devrim Günü
1962’de Kuzey Yemen’de “Özgür Subaylar” hareketinin, İmam Ahmed’in krallık rejimine karşı başlattığı devrim. Monarşi devrilerek Yemen Arap Cumhuriyeti kuruldu.
Ek bilgi: Devrim, Mısır’ın desteğiyle gerçekleşti ve ardından Kuzey Yemen’de yıllar süren iç savaş başladı. Cumhuriyetçiler ile kraliyet yanlıları arasındaki bu çatışma, 1960’ların ortalarında bölgesel bir vekâlet savaşına dönüştü.
2. 14 Ekim — Kurtuluş Günü
1963’te Radfan Dağları’nda İngiliz sömürge yönetimine karşı başlatılan silahlı mücadelenin başlangıcı. Bu mücadele 1967’de bağımsızlıkla sonuçlandı.
Ek bilgi: Radfan Dağları’nda atılan ilk kurşun, Güney Yemen’deki bağımsızlık mücadelesinin fitilini yaktı. Dört yıl süren gerilla savaşı, İngilizleri Aden’den çekilmeye zorlayan en önemli faktörlerden biri oldu.
3. 30 Kasım — Bağımsızlık Günü
1967’de İngiliz kuvvetlerinin Güney Yemen’den (Aden dahil) tamamen çekildiği gün. Güney Yemen bağımsızlığını ilan etti.
Ek bilgi: Bu tarih, 128 yıl süren İngiliz sömürge varlığının sona erdiği gündür. Bağımsızlık sonrası Güney Yemen, önce Yemen Demokratik Halk Cumhuriyeti adıyla kuruldu ve 1990’da Kuzey Yemen ile birleşerek bugünkü Yemen Cumhuriyeti’ni oluşturdu.
Türk askeri Yemen’e ne zaman gitti?
Osmanlı askerlerinin Yemen’e ilk gelişi 16. yüzyılın başlarına uzanır. 1516’da Osmanlı-Memlük kuvvetleri Yemen kıyılarında faaliyet gösterdi. Hadım Süleyman Paşa’nın 1538’deki Hint seferi sırasında ise Osmanlı hâkimiyeti bölgede güçlendi; Yemen’in iç kesimleri de sonraki yıllarda Osmanlı yönetimine alındı.
- İlk dönem (1538-1636): Osmanlı donanması 1538’de Aden’i alarak Yemen’e ilk kez girdi. Bu ilk hâkimiyet dönemi 1636’ya kadar sürdü.
- İkinci dönem (1849-1918): Osmanlılar 1849’da Yemen’i ikinci kez ele geçirdi. 1870’ten itibaren Yemen bir Osmanlı vilayeti haline geldi ve bu statü I. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar (1918) devam etti.
Güncel durum (2026): Türkiye’nin Yemen’e asker gönderme niyeti yoktur. Türk askeri, Suudi Arabistan’ın savunması için teknik destek amacıyla Suudi topraklarında bulunabilir, ancak Yemen’deki çatışmalara doğrudan müdahil olmayacaktır.
Yemen ne zaman bağımsız oldu?
Yemen’in Bağımsızlık Süreci: 1918, 1967 ve 1990: Yemen’in bağımsızlık süreci iki aşamalıdır,
Yemen’in bugünkü siyasi yapısı, farklı dönemlerde yaşanan bağımsızlık mücadeleleri ve birleşme süreci sonucunda ortaya çıktı. Ülkenin kuzeyi Osmanlı Devleti’nin bölgeden çekilmesinin ardından 1918’de bağımsız bir krallık hâline gelirken, güneyi İngiliz yönetiminde kalmaya devam etti.
- 1918 – Kuzey Yemen’in Osmanlı’dan ayrılması: Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda Osmanlı birliklerinin çekilmesiyle Kuzey Yemen, İmam Yahya’nın yönetiminde bağımsız bir krallık olarak şekillendi. Bu dönemde henüz cumhuriyet kurulmamıştı.
- 26 Eylül 1962 – Kuzey Yemen’de Cumhuriyet Devrimi: Askerî bir devrimle monarşi devrildi ve Yemen Arap Cumhuriyeti ilan edildi. Devrimin ardından cumhuriyetçilerle kraliyet yanlıları arasında iç savaş başladı.
- 30 Kasım 1967 – Güney Yemen’in bağımsızlığı: İngiltere’nin bölgeden çekilmesiyle Güney Yemen bağımsızlığını kazandı. Ülke ilk olarak Güney Yemen Halk Cumhuriyeti adıyla kuruldu; 1970’te Yemen Demokratik Halk Cumhuriyeti adını aldı.
- 22 Mayıs 1990 – Yemen’in birleşmesi: Kuzey Yemen ile Güney Yemen birleşerek bugünkü Yemen Cumhuriyeti’ni oluşturdu.
Bu nedenle Yemen’in bağımsızlık tarihini tek bir yılla açıklamak doğru değildir. 1918, Kuzey Yemen’in Osmanlı yönetiminden ayrılmasını; 1967, Güney Yemen’in İngiliz yönetiminden bağımsızlığını; 1990 ise iki ülkenin birleşmesini temsil eder.
Osmanlı Yemen’de kaç yıl hüküm sürdü?
Osmanlı, Yemen’de kesintisiz değil, iki ayrı dönemde hâkimiyet kurdu.
Osmanlı Devleti, Yemen’de 16. yüzyıldan itibaren iki ayrı dönemde hâkimiyet kurdu. İlk dönem 1538’den 1635’e kadar sürdü. Osmanlı yönetimi, 1872’de Yemen’e yeniden döndü ve Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda, 1918’de bölgeden çekildi.
Böylece iki dönem birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı hâkimiyeti yaklaşık 143 yıla yayıldı; ancak bu süre kesintisiz değildi.
- Birinci dönem: 1538–1635 — Yaklaşık 97 yıl.
- İkinci dönem: 1872–1918 — Yaklaşık 46 yıl.
Buna göre Osmanlıların Yemen’deki iki döneme yayılan hâkimiyeti, tarih aralıkları üzerinden hesaplandığında yaklaşık 143 yıl eder.
Osmanlı Yemen’den ne zaman çekildi?
Osmanlı Devleti’nin Yemen’deki askerî varlığı, Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda sona erdi. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından Osmanlı birliklerinin tahliyesi 1918’in sonlarında başladı. Bazı askerî birliklerin teslim süreci Aralık 1918’de gerçekleşti; son askerlerin çekilme süreci 1919’a uzandı. Osmanlı’nın Yemen üzerindeki hukuki hâkimiyetinin sona ermesi ise daha sonraki antlaşmalarla bağlantılı, ayrı bir konudur.
Yemen’in eski ismi nedir?
Yemen için tarihî kaynaklarda kullanılan eski adlardan biri Arabia Felix, yani “Mutlu Arabistan” veya “Mesut Arabistan”dır. Antik Yunan ve Roma coğrafyacıları, Güney Arabistan’ın verimli ve ticaret açısından zengin bölgelerini bu adla anıyordu.
- Ezâl: İslam kaynaklarında Yemen’in (veya başkenti Sana’nın) eski adının Ezâl olduğu söylenir ve kuruluşu Hz. Nûh’un oğlu Sâm’a dayandırılır.
- Arabia Felix: Latincede “Mutlu Arabistan” anlamına gelen bu isim, antik dönemde Güney Arabistan bölgesi için kullanılıyordu.
- Yemen isminin kökeni: Arapça “el-yemîn” (sağ) kelimesinden geldiği düşünülür; Mekke’nin sağında (güneyinde) yer almasına atıfla kullanılmıştır. Ayrıca “yumn” (mutluluk) kelimesiyle de ilişkilendirilir.
Bölgenin eski tarihinde Sebe ve Himyer gibi önemli krallıklar da bulunuyordu. Ancak bunlar Yemen’in tamamının her dönemde kullandığı tek bir ülke adı değil, bölgede hüküm sürmüş tarihî devlet ve krallıkların adlarıdır. “Yemen” adının ise Arapçada güney veya sağ tarafla ilişkilendirildiği kabul edilir.
Yemen’in nüfusu kaç?
Yemen’in nüfusu, 2025 yılı tahminlerine göre yaklaşık 34,5 milyon kişidir. 2026 için kullanılan bazı kaynaklar ise nüfusu yaklaşık 36 milyon olarak vermektedir. Fark, tahminlerin yılına ve kullanılan yönteme bağlıdır.
Yemen’in dini nedir?
Yemen’in resmî dini İslam’dır ve nüfusun yaklaşık yüzde 99’u Müslümandır. Ülkede iki ana İslam geleneği bulunur:
- Sünni Müslümanlar: Büyük ölçüde Şafiî mezhebine bağlıdır.
- Şii Müslümanlar: Önemli bir bölümü Zeydîlik geleneğini takip eder.
Yemen’de ayrıca çok küçük Hristiyan, Hindu, Bahai ve Yahudi toplulukları da bulunmaktadır. Mezheplere ilişkin kesin oranlar bulunmadığından, Sünni ve Şii nüfusun yüzdelerini kesin rakamlar gibi vermemek daha doğrudur.
Yemen Nerede?
Yemen, Asya kıtasında, Orta Doğu’da ve Arap Yarımadası’nın güneybatı ucunda yer alır. Suudi Arabistan’ın güneyinde, Umman’ın batısındadır. Batısında Kızıldeniz, güneyinde Aden Körfezi ve Arap Denizi bulunur.
- Başkenti: Sana (San‘a)
- Kuzey komşusu: Suudi Arabistan
- Doğu komşusu: Umman
- Batısındaki deniz: Kızıldeniz
- Güneyindeki deniz alanı: Aden Körfezi ve Arap Denizi
Kısacası Yemen, Suudi Arabistan’ın güneyinde, Kızıldeniz ile Arap Denizi arasında yer alan ve Babülmendep Boğazı sayesinde dünya ticareti için hayati önem taşıyan bir ülkedir.
- Yüzölçümü: Yaklaşık 527.968 km²
- Nüfus: Yaklaşık 34-35 milyon (2024 tahmini)
Yemen neden stratejik açıdan önemli?
Yemen, Kızıldeniz’i Aden Körfezi üzerinden Hint Okyanusu’na bağlayan Babülmendep Boğazı yakınında bulunur. Bu boğaz, Avrupa ile Asya arasındaki önemli uluslararası deniz ticareti güzergâhlarından biridir. Bu nedenle Yemen’in coğrafi konumu, tarih boyunca ticaret ve deniz güvenliği açısından büyük önem taşımıştır.
